Prognoza oddziaływania na środowisko (POŚ) to szczegółowe opracowanie sporządzane w ramach strategicznej oceny oddziaływania na środowisko, którego celem jest analiza i ocena skutków realizacji dokumentów planistycznych, takich jak studia uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego, miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego, strategie rozwoju czy programy sektorowe. W przeciwieństwie do Raportu Oddziaływania na Środowisko, który dotyczy konkretnych inwestycji, prognoza odnosi się do dokumentów o charakterze ogólnym i długofalowym, a więc analizuje potencjalne skutki środowiskowe wynikające z realizacji określonych kierunków polityki przestrzennej lub gospodarczej.

Opracowanie prognozy rozpoczyna się od szczegółowej charakterystyki istniejącego stanu środowiska na obszarze objętym danym dokumentem oraz w jego otoczeniu. Analizuje się wszystkie kluczowe komponenty środowiska, takie jak powietrze, wody powierzchniowe i podziemne, gleby, klimat, krajobraz, różnorodność biologiczną oraz zdrowie ludzi, a także istniejące problemy i zagrożenia środowiskowe. Istotnym elementem jest również uwzględnienie celów ochrony środowiska wynikających z przepisów prawa oraz dokumentów wyższego rzędu, co pozwala ocenić zgodność planowanych działań z obowiązującą polityką ekologiczną.

Kolejnym etapem jest identyfikacja i ocena potencjalnych oddziaływań, jakie mogą wynikać z realizacji ustaleń analizowanego dokumentu. Ocenia się zarówno oddziaływania bezpośrednie, jak i pośrednie, krótkoterminowe i długoterminowe, skumulowane oraz transgraniczne, jeśli istnieje taka możliwość. Prognoza uwzględnia różne scenariusze rozwoju, w tym wariant polegający na braku realizacji dokumentu, co pozwala porównać skutki różnych kierunków działań. W analizie tej bierze się pod uwagę m.in. zmiany w użytkowaniu terenu, presję na zasoby naturalne, możliwość fragmentacji siedlisk czy wpływ na jakość życia mieszkańców.

W prognozie oddziaływania na środowisko wskazuje się również działania mające na celu zapobieganie, ograniczanie lub kompensację negatywnych skutków środowiskowych, które mogą wynikać z realizacji dokumentu. Obejmuje to np. rekomendacje dotyczące ochrony cennych obszarów przyrodniczych, ograniczeń w zabudowie, rozwoju infrastruktury w sposób przyjazny środowisku czy wprowadzania rozwiązań proekologicznych. Ważnym elementem jest także określenie metod monitorowania skutków realizacji dokumentu, co pozwala na ocenę, czy przyjęte założenia są realizowane zgodnie z przewidywaniami.

Prognoza oddziaływania na środowisko odgrywa istotną rolę w procesie planowania i podejmowania decyzji, ponieważ umożliwia uwzględnienie aspektów środowiskowych już na etapie tworzenia dokumentów strategicznych, a nie dopiero podczas realizacji konkretnych inwestycji. Jest ona również elementem procedury wymagającej udziału społeczeństwa, co oznacza, że jej treść jest udostępniana publicznie, a zainteresowane osoby mogą zgłaszać swoje uwagi i wnioski. W praktyce POŚ stanowi narzędzie wspierające zrównoważony rozwój, pomagając w wyborze takich rozwiązań planistycznych, które minimalizują negatywny wpływ na środowisko i jednocześnie umożliwiają rozwój społeczno-gospodarczy.