Inwentaryzacja przyrodnicza to kompleksowe opracowanie terenowe i analityczne, którego celem jest możliwie dokładne rozpoznanie wszystkich elementów środowiska przyrodniczego na określonym obszarze oraz ocena ich stanu, znaczenia i wrażliwości na zmiany. Proces ten rozpoczyna się od przygotowania, obejmującego analizę dostępnych danych źródłowych, takich jak mapy, wcześniejsze opracowania czy bazy danych dotyczące form ochrony przyrody, a następnie przechodzi do zasadniczego etapu prac terenowych. W ich trakcie prowadzi się systematyczne obserwacje w różnych porach roku, ponieważ wiele gatunków roślin i zwierząt jest możliwych do wykrycia tylko w określonych sezonach, np. w okresie kwitnienia lub lęgów. Badacze identyfikują gatunki roślin (florę) oraz zwierząt (faunę), zwracając szczególną uwagę na gatunki rzadkie, chronione lub wskaźnikowe, które mogą świadczyć o wysokiej wartości przyrodniczej danego terenu.

Równolegle analizowane są siedliska przyrodnicze, czyli charakterystyczne zespoły warunków środowiskowych i organizmów, takie jak lasy, łąki, torfowiska czy zbiorniki wodne. Ocenia się ich strukturę, stopień zachowania, naturalność oraz ewentualne przekształcenia wynikające z działalności człowieka. Ważnym elementem inwentaryzacji jest także określenie powiązań ekologicznych, w tym korytarzy migracyjnych umożliwiających przemieszczanie się zwierząt, co ma kluczowe znaczenie dla zachowania bioróżnorodności. Zebrane dane są dokumentowane w postaci opisów, zestawień gatunków, map rozmieszczenia oraz dokumentacji fotograficznej, a następnie poddawane analizie i interpretacji. 

Końcowym efektem inwentaryzacji przyrodniczej jest raport zawierający szczegółowy opis środowiska przyrodniczego badanego obszaru, ocenę jego wartości oraz wskazania dotyczące ochrony lub sposobów minimalizacji negatywnego wpływu planowanych działań, takich jak inwestycje budowlane. Opracowanie to stanowi podstawę do podejmowania decyzji administracyjnych, zwłaszcza w procedurach związanych z oceną oddziaływania na środowisko, a także w planowaniu przestrzennym i działaniach ochronnych. Dzięki temu możliwe jest pogodzenie rozwoju gospodarczego z koniecznością zachowania zasobów przyrody i utrzymania równowagi ekologicznej.